logo

Dijital Baskı Makineleri
04 Ekim 2018

Tekstil Sektörü Özbekistan’a Yatırımı Hızlandırdı

2018-04-29-ozbekistan-006-karsilama      Bugünkü Özbekistan Amuderya ve Sirderya nehirleri arasında yer alan Özbekistan 447,6 bin Km2. yüz ölçümüne sahip bir ülkedir. 27 Ekim 1924’te kurulmuştur, başkenti 2 milyon nüfuslu Taşkent’tir. Ülkenin toplam nüfusu 26 milyondur. Özbekistan’da 130 etnik gurup barış içinde yaşamaktadır. Bu nüfusun yüzde sekseni Özbek asıllıdır. Sonra sırasıyla yüzde 8 Ruslar ve yüzde ile 4 Tacik’ler geliyor, Diğer etnik guruplar Kırım ve Kazan Tatar’ları, Stalin döneminde getirilmiş Koreliler, Azeri’ler, ,Stalin’in sürgün ettiği Ahıska Türkleri, Alman’lar, Çeçen’ler, Batumlu Lazlar. Bilhassa Taşkent için milletler mozağiyi diyebiliriz. İdari yapı bakımından özerk bir cumhuriyet (Karakalpakistan)  ve 12 vilayetten oluşur. Bunlar, Andican, Buhara, Cizah, Kaşk-ı Derya, Fergana, Namangan, Semerkand, Surhaderya, Siriderya, Taşkent, Harezm ve Nevai.

Din bakımından halk Müslüman ve Sünni mezhebindedir. Cami sayısı az olup, yaşlılar ve gençler gitmektedir. Yönetim tarafından yeni inşa edilen Camiler eski Özbek Mimarisinin izlerini taşımaktadır. Milli kahramanları bizim Timurlenk dediğimiz Emir Timur’dur. Diğer tarihi şahsiyetleri Şahruh, Hüseyin Baykara, Babür Şah ve Dünyaca ünlü Astronom/hükümdar Uluğ Bek’dir. Edebiyat dünyasında ise Alişir Novai şiirleriyle tüm dünyada tanınmaktadır. Ömer Hayyam bu topraklarda yaşamıştır. Zorunlu eğitim süresi 11 yıldır. Okuma yazma bilmeyene rastlamak mümkün değildi. Ülkede 46 üniversite, 9 bin orta öğretim kurumu, 300 teknik okul vardır. Kültürel altyapı oldukça gelişmiştir. Opera ve bale binaları, tiyatrolar, müzeler, sanat galerileri oldukça fazladır. Kentlerin genel görünümü; iki yanı ulu çınar ağaçlı geniş ve düzenli caddeler, dışı anıtsal bir görünüm sergileyen düzgün taş binalar şeklindedir. Kent içi ulaşım, metro, raylı tramvay, troleybüs ile sağlanır. İller ve fabrikalar arasında ulaşım ağırlıklı olarak tren ile sağlanır. Asayiş açısından, kelimenin tam anlamıyla kanun ve nizam hâkimiyeti vardır. Hırsızlık, adi olaylara rastlanmaz. Kadın, erkek, çocuk sabaha kadar rahatça sokakta dolaşabilir. 2018-04-29-ozbekistan-177b-forumKadınlar, pazarın hakim gücüdür. İş hayatının her kademesinde kadınları görebilirsiniz. Yirmi beş yaş altındaki gençlerde Batı özentisini hemen hissedebilirsiniz. İnternet kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Elektronik eşyalar Çin’den ithal edilmektedir ve Türkiye’ye göre oldukça ucuzdur. Özbekistan ağırlıklı olarak tarım hayvancılık ve sanayi ülkesidir. Ancak sanayinin güncel durumu çok kötüdür. 25 bin kişinin çalıştığı Antonov Uçak Fabrikası kapalıdır, Rus’lar kiralayıp çalıştırmayı düşünmektedirler (kiralayıp uçak üretmeye başladılar). Daha önce 6-7 bin kişinin çalıştığı traktör fabrikası 1-2 bin kişiyle üretimini sürdürmektedir. Beş bin kişinin çalıştığı konfeksiyon fabrikası kapalıdır. Bu konuda örnekleri çoğaltmak mümkündür, Yüzlerce fabrika kapalı, çalışabilir olanlar hızla özelleştirmekte. Özbek yönetimi yabancı sermayeye yatırım kolaylıkları sağlıyor. Ortalama işçi ücreti aylık 100 Dolar civarında. Güney Koreli Daewoo kurduğu otomobil fabrikasıyla iç pazara hakim. Koç Holding’in Sam Koç firması belediye otobüsü üretiyor. Taşkent’te Türklerin hizmet sektöründe gerçekleştirdiği başlıca yatırımlar Grandmir ve Dedeman Otelleri, Mir Store ve Turkuvaz Marketleri ile lokantalar sayılabilir. Mir Gurubu’nun gıda alanında yatırımları mevcuttur. Türk inşaat şirketleri çeşitli iş ve alışveriş merkezleri kuruyorlar. Dünyanın dokuzuncu yüksek TV kulesinin yanındaki lunapark bir Türk firması tarafından yapıldı. Türk mallarını birçok yerde bulmak mümkündür. Çeşitli kamu ve özel kuruluşlarda ‘’Benim memurum işini bilir!’’ anlayışı oldukça yaygındır. Özbek şirketleri ve devlet ortaklı kuruluşlar vadeli alışveriş yapmazlar. Sipariş verildiğinde yüzde 15 ‘ini peşin ödedikten sonra mal tesliminde geri kalan 85’ini öderler. Kayıt dışılık az da olsa var ama oldukça riskli, sadece pazarlarda, dükkânlarda geçerli. Çok sayıda Özbek ve yabancı banka bulunuyor. En büyüğü NBU- Özbek Ulusal Bankası. Ayrıca Ziraat Bankasının ortak olduğu Ut-Bank var. Ülkenin yer altı zenginlikleri arasında doğalgaz, kömür, petrol, demir, altın sayılabilir. Tarım ürünleri arasında pamuk, pirinç, buğday, mısır, patates, ipek kozası, kenevir başta gelmektedir. Hayvancılık alanında koyun, keçi ve domuz yetiştiriciliği önemli bir yer tutmaktadır. Kısa adı TİKA olan Türk Yatırım Ajansı bu ülkede çeşitli projeler yürütmektedir. TSE iş birliğinde Özbek-Türk 3_mg_2357Test merkezi 1997’de faaliyete geçmiştir ve önemli çalışmalar yapmaktadır. Birkaç yıl öncesine kadar ABD ve İsrail ile iyi ilişkiler içinde olan ve topraklarında ABD’ye askeri üs vermiş olan Özbekistan’da, Kırgızistan’daki Soros destekli devrimlerden sonra (!) mevcut hava birden değişmiş. Muhalefete pek tahammülü olmayan Özbek yönetimini, Andican bölgesinde silahlı gurupların çıkardığı olayların ardından ABD ve İsrail ile ilişkilerini soğutmuş. ABD üssü kapatılmış, Rusya ve Çin ile ilişkiler sıkılaştırılmış. Rusya ile stratejik işbirliği anlaşması imzalanmış. Ancak Orta Asya’nın merkez ülke sinin Özbekistan olduğu düşünülürse ABD’nin bu ülke ile küslüğünün fazla uzun sürmeyeceğini öne sürülebilir. Özbekistan’da satış hakkı olmayan, ürün tanıtımı ve servis hizmetli veren şirket kuruluşunun kolay ve masrafının az olduğu söylenebilir. İç piyasaya perakende satış hakkı olan şirketlerin asgari sermayesi ise 30 bin dolardır. Bu miktarın 12 bin Doları nakit 18 bin Doları mal olabilir. Yatırım şirketleri yüzde 100 yabancı sermayeli olabiliyor bunun için gerekli asgari sermaye 150 bin dolar. Yüzde 35 bankaya bloke ediliyor ver bir hafta sonra serbest kalıyor. Bir yıl içinde 150 bin Dolara tamamlanıyor.         Yatırım tutarı ve alanına göre 5 ile 7 yıl arasında vergi muafiyeti bulunmaktadır. Yatırım şirketleri kendi ofis mobilyalarını bile gümrüksüz getirebilirler. Bina ve arazi fiyatları oldukça ucuzdur. Bu konuda Diş ilişkiler Bakanlığı yardımcı olmaktadır. Çalışanların ücretinden yüzde 30 vergi kesilmektedir. KDV oranı yüzde 15, kurumlar vergisi oranı yüzde 34’tür. Gümrük vergisi oranı yüzde 18-20 oranındadır(bu oranlar zaman içinde değişebilir) Özbekistan Dünyanın beşinci pamuk üreticisidir Dünyanın ikinci büyük pamuk ihracatçıdır. Pamuk üretiminin yüzde yirmi beşi ipliğe dönüşmekte, bunun bir kısmı ihraç edilmektedir. Özbek devleti bu alanda yatırım yapanları teşvik etmektedir. Geçmişte bu teşviklerin su istimal edildiğini söyleyebiliriz. Tekstil sektörüne yatırım teşvikleri bu yüzden belli ölçüde kısıtlanmış. Tekstil sektörü ağırlıklı olarak Türk firmalarının elindedir. uzbek-turkish-flags-bukharaKendi Öz sermayesi ile yatırım yapan firmalar ağırlıkta. Yatırım yapan başlıca firmalar: Bursel, Bayteks –Ulutaş -, Yadem, Taşkaya, BF-Boybo-, Sateks, Akyıl, Pap-Fen, Ramel gibi irili, ufaklı birçok konfeksiyon ve örme atölyeleri Türk yatırımcıları tarafından kurulmakta. Tekstil sektörü diğer yabancı sermaye guruplarının da ilgisini çekmektedir. Hintli yatırımcılar iki büyük iplik fabrikasını aldılar. Tekstile Özbek iş adamları da yatırım yapıyor. Birçok iplik fabrikası ve boyahane var. Bu tesisler ağırlıklı olarak Taşkent çevresi, Fergana vadisi, Semerkant, Buhara ve Nukus bölgelerinde yer alıyorlar. Gelişmiş bir gıda sanayi mevcut. Türklerin gıda alanında da yatırımları var. Meyve suyu, konserve fabrikaları, süt ürünleri, çikolata-şeker, çay paketleme tesisleri mevcut. Sovyetler Birliği’nin meyve, sebze ve et ihtiyacı büyük ölçüde Özbekistan tarafından sağlanmaktaydı. Özbekistan’dan Türkiye’ye ihraç edilen ürünlerin başında pamuk ipliği, pamuk, ceviz, susam, kuru üzüm, bağırsak gibi ürünler gelmekte. Özbekistan, Anadolu gibi büyük bir tarihsel geçmişe sahiptir. Taşkent 1966 da depremle yıkılmış, o yüzden tarihi geçmişi silinmiş. Ama Buhara, Semerkand, Hive ayakta ve mutlaka görülmeli. Baharda bu kentleri ziyarete gelen Avrupalı ve Japon turistlere rastlamak mümkün. Özbekistan’dan Rus pazarına gümrüksüz mal satışı var. Sadece basit ürünler için değil tüm ürünlerin imalatı için uygun bir ülke. Pamuğun stratejik bir hammadde olduğunu unutmadan bu pazarda güçlü bir şekilde yer almak gerekiyor. Planlı yatım yapmak ve sabırlı olmak şartıyla başarılı olmak mümkün.

Hokant, Tarihi Fergana Vadisinin merkezi olan Kent ilk çağlara uzanan; kervan yolları üzerinde yer alan bir şehir. Tarihi Hokant Hanlığının ( hâkimiyeti 1877’de sona erdi) merkezi. Fergana vilayetinin ekonomisi sanayi ve tarıma dayanır. Pamuk – pamuk yağı, dokuma, çimento, kireç fabrikaları vardı. Ayrıca zengin petrol, kükürt yatakları vardır. Fergana vilayetin de yer alan başlıca şehirler Fergana,  Hokant ve ipek üretim merkezi olan Margilan’dır. Margilan da ayrıca iplik fabrikası var. Fergana vilayetinin nüfusu – 2 600 000’dir. Bu nüfusun yaklaşık sekiz yüz bini kırsal kesimde yaşamaktadır. Halkın yüzde doksanı Özbek’tir.

Ülkede 170 bin adet üretim yapan eski Daweo şimdiki Chevrolet fabrikası var.

Bunun dışında;

Kamas markasıyla üretim yapan kamyon fabrikası; modernize edilmiş traktör fabrikası var.

Gelişmiş bir oto yan sanayi yok. Koç Holdingin kurduğu midibüs fabrikası Özbekler’e geçti. Ürettikleri araçlarda pek tutmadı.

Bu ülkede kurulacak;

  • Oto kaporta Küçük sanayi işi
  • Plastik – kauçuk parça KOBI dengi işler yapılabilir, ama üretilecek nesne konusunda detaylı araştırma yapmak gerekir.
  • Lazerli kesim. Küçük sanayi işi ama olabilir
  • Plastik tank – araba – oyun bahçesi…Çin ile rekabet etmeye değer mi?

Üreten fabrikalar sadece bu bölgeye değil 400 milyonluk pazara hitap eder.

Bölgede çok sayıda iplik fabrikası var ve yenileri kuruluyor. Bu fabrikalara yönelik plastik ve kâğıt bobin üretecek bir fabrika iyi iş yapar.

Kağıt bobin konusunda üretim yapan çok ama plastik bobin ve masura olabilir.

Ülkede minibüs çok; midibüs az. Ama kamyonet çok az, bu alan boş.

ozbekistandan-turk-y-ecb195fa9136b805d90eAraba yedek parça üretimi için DAEWOO veya KAMAS veya SAMOTO fabrikaları ile kati kontratlar yapmak gerekir. Kendi başına oto parça üretimine giren bir firmanın mallarını almayıp kullanılmasının da sakıncalı olduğunu söyleyerek firmayı batırmışlar.

TEKSTİL

Bölge dünyanın en büyük pamuk üretim merkezi, Sovyet döneminin dev kombinaları şimdi kapalı. Başta Turgay Ciner olmak üzere bir kısım Türk işadamlarının kurduğu fabrikaların çoğu kapalı.

Türkmenistan’dan farklı olarak bu ülke özel sektörü teşvik etmiş. Devlet kredisiyle kurulan fabrikalar yüksek fiyata yapılmış gösterildiği için kredileri geri ödeyemediğinden şu an kapalı.

Bir kısım Türk işadamlarının kendi parasıyla kurduğu fabrikalar çalışıyor. Birçok Türk işadamı konfeksiyon tesisi kurdu, yaklaşık 60 civarında boyahane var. Üretilen mallar Rusya ve çevre ülkelere satılıyor.

Bölge ülkeleri pamuğun % 50 sini ipliğe çevirme kararı aldılar ve uygulamaya geçtiler. Bu alanda büyük bir boşluk var.

Bu ülkede kurulacak iplik/ dokuma-örme/ boyahane ve konfeksiyon fabrikaları Rus pazarını hedeflemeli yada işlenip ihraç edilmek kaydıyla üretim yapılmalıdır.

Ülkedeki dokuma fabrikaları ve çorap fabrikaları kapalı. Dokuma tezgahları yenileniyor. (Dağınık halde 700 yeni sayılabilecek tezgah var.)

Bir kısım Türk firması havlu, bornoz üretimine başladılar. İhracat yapıyorlar.

Ev tekstili için ideal bir üretim merkezi. Devlet büyük teşvikler veriyor.

Yapılabilecek en iyi yatırım İPLİK. İplik ihracatına %20 KDV iadesi veriliyor.

MAKİNA – EKİPMAN

Mevcut makine sanayi bitmiş vaziyette. Bu alanda da çeşitli imkânlar var. Örneğin kazan yapacak bir fabrika her yere satış yapabilir.

Fabrikalara hizmet verecek doğru dürüst bir torna/ freze atölyesi iyi iş yapar.

Burada kurulacak fabrikalara yönelik büyük bir hırdavat ve makine/ ekipman mağazası çok büyük iş yapar. Sadece Özbekistan’a değil Kırgızistan /Tacikistan/Kazakistan gibi ülkelere de hitap eder.

Share
85 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ